Historia Gogołowa

Dzieje miejscowości do roku 1945

Początki miejscowości sięgają XIV. Najstarszy dokument, który wspomina o Gogołowie został wydany w 1353 roku przez króla Kazimierza Wielkiego. Nadaje on w nim Gogołów oraz 12 innych wsi zasłużonym bojarom Piotrowi Chodkowi i Ostaszkowi. W 1360 roku wieś Gogołów przeszła z prawa polskiego na średzkie. Na przełomie XV i XVI wieku Gogołów znajdował się w rekach rodu Tarnowskich. W 1536 r. jego właścicielem był Piotr Kmita z Wiśnicza. Mieszkało tu 37 kmieci, istniał folwark i karczma. Początki tutejszej parafii rysują się bardzo niejasno. Prawdopodobnie powstała w XV wieku. Pierwsza wzmianka pisemna na temat parafii Gogołów pochodzi z roku 1565. Mówi ona o istnieniu tutaj drewnianego kościoła pod wezwaniem św. Katarzyny. Wśród jego wyposażenia wymienia m.in. 3 ołtarze   ( 2 drewniane i 1 kamienny ) oraz kamienną chrzcielnicę. W 1581r. wieś należała do Andrzeja Górki. Liczyła wtedy 40 kmieci (gospodarujących na 12 łanach), 3 zagrodników, 3 komorników bez bydła i 6 rzemieślników. W 1629 r. należała do dóbr Pawła Trojanowskiego. Po połowie XVII w. przeszła w ręce Rojowskich, a w następnym stuleciu jej właścicielami byli Dydyńscy.  W XVII wieku okolice najeżdżane były przez Tatarów, Szwedów i Węgrów księcia Rakoczego.  Być może w czasie któregoś z najazdów zniszczony został pierwszy kościół parafialny w Gogołowie, na miejsce którego powstał nowy w 1672r. Jego fundatorami byli Jakub i Joachim Rojowscy właściciele Gogołowa. Kościół zbudowany został z drzewa modrzewiowego w stylu późnogotyckim ( cieśla Stanisław Charchułowicz ). W XIX wieku Gogołów posiadał kilku właścicieli.  W 1846 r. wioska była podzielona na dwie części należące do Franciszka Pierzchały i Fryderyka Denkera. Ten ostatni włączył się czynnie w przygotowania do powstania narodowego. Do sprzysiężenia należał także jego 22-letni syn Erazm. Denker mając doświadczenie wojskowe (w młodości był wachmistrzem), został wyznaczony na dowódcę oddziału zbierającego się pod Jasłem. Oba dwory dosięgła rzeź galicyjska. 19 lutego 1846r. objeżdżał okoliczne dwory, zachęcając do udziału w powstaniu. Wtedy też doniesiono o jego działalności do starostwa. 21 lutego dwór Denkera został otoczony przez chłopów, którymi podobno kierował Stanisław Szela, syn Jakuba ze Smarżowej. Pod razami cepów i wideł padli: Fryderyk Denker, jego syn Erazm oraz Aleksander Zdzieński właściciel folwarku w Różance. Chłopi zniszczyli też gorzelnię, zabijając tam budowniczego Marcina Kwiatka, gorzelnika Gustawa Fischera i leśniczego Adama Dernera. Dwór Denkerów został zrabowany. Podobna historia powtórzyła się w dworze Franciszka Pierzchały, który także zginął pod razami cepów. Rodzina Denkerów pozostawiła po sobie na cmentarzu gogołowskim kapicę ufundowaną ku czci pomordowanych rabacji.  W 1874r. od Denkerów część wsi zakupiła hrabina Eufrozyna z Moszczyńskich Kruszewska dla jej męża generała Ignacego Kruszewskiego, herbu Radwan. Ignacy Kruszewski był uczestnikiem powstania listopadowego (adiutant naczelnych wodzach).  Po  jego upadku wyemigrował do Belgii. Tam służąc w armii belgijskiej uzyskał stopień generała. Aktywnie włączył się w przygotowania do powstania styczniowego na terenie zaboru austriackiego. Aresztowany przez Austriaków został zwolniony na osobista prośbę króla Belgii Leopolda I. generał Kruszewski spędzi w Gogołowie ostatnie 5 lat życia. Zmarł 24 XII 1879r. Pochowany  został na miejscowym cmentarzu. Na przełomie XIX i XX wieku poszczególne  części Gogołowa wielokrotnie zmieniały swoich właścicieli. Szkolnictwo na terenie Gogołowa ma bardzo długą tradycję.  Szkółka parafialna funkcjonowała  tu już od końca XVI wieku. W 1862 roku uruchomiono w Gogołowie 1 klasową szkołę państwową. Posadę nauczycielską objął w niej Józef Kamiński. Drewniany budynek szkolny posiadał 1 salę wykładową oraz mieszkanie nauczyciela. Szkoła usytuowana była obok kościoła parafialnego. W 1882r. powstał nowy drewniany budynek szkoły. Dzięki staraniom mieszkańców Gogołowa wspartych przez Jana Harnka posła w parlamencie austriackim w latach 1907 – 1911, miejscowego chłopa, w 1912 roku został oddany do użytku murowany budynek szkoły.  Wyposażony był w 2 sale wykładowe i 2 mieszkania dla nauczycieli. Szczególnie tragicznie zapisał się w dziejach Gogołowa okres II wojny światowej. Niemieckie władze okupacyjne nałożyły na ludność obowiązek przymusowych dostaw żywności. Kontyngenty pogorszyły sytuację materialną ludności. Wielu mieszkańców wywieziono na roboty przymusowe do II Rzeszy, kilka osób trafiło do obozów koncentracyjnych. Okupant bezpośrednią eksterminacją objął Żydów z Gogołowa. Tylko kilku z nich przeżyło dzięki pomocy Polaków. Od VII 1944 do I 1945r. Przez teren  wsi przebiegała linia frontu radziecko – niemieckiego. Niemcy nakazali mieszkańcom opuszczenie Gogołowa. Część ludności pozostała jednak w domach obawiając się o swój majątek. Znalazła się ona  w śmiertelnym niebezpieczeństwie ponieważ wioska  objęta była stałym ostrzałem artyleryjskim. W jego wyniku zginęło ponad 40 mieszkańców , zniszczeniu uległa większość zabudowań Gogołowa. Przesunięcie frontu w styczniu 1945r.  nie zakończyło tragedii miejscowej ludności. Mieszkańcy, którzy powrócili do Gogołowa musieli przetrwać ostrą zimę, głód, odbudować zniszczone domostwa. Dodatkowo straszliwe żniwo zbierały liczne niewybuchy.

 

 

Gogołów- warunki przyrodniczo –geograficzne

 

Położenie

Wieś Gogołów położona jest na Pogórzu Strzyżowskim, nad potokiem Gogołówka,  przy trasie Frysztak – Klecie.

Gleby zaliczane są do średnio urodzajnych. Są to gleby pyłowe pochodzenia bielicowego, ilaste i gliniasto – kamieniste. W dolinie rzeki występują mady górskie, piaszczyste i lekkie. Ukształtowanie powierzchni jest typowe dla terenów podgórskich. Z wzniesień  można zobaczyć przepiękną, rozległą panoramę na wzgórza ciągnące się od Brzostku (na lewo) aż po Strzyżów (na prawo).

Ciekawym miejscem do obserwacji krajobrazu jest Kamieniec, położony na północy Gogołowa, przy drodze do Huty Gogołowskiej.

      W przeszłości teren ten pokrywała bujna puszcza karpacka.

Z biegiem czasu karczunek i pozyskiwanie nowych ziem pod uprawę doprowadził do przerzedzenia lasów. Obecnie w krajobrazie dominują pola uprawne, z typowymi uprawami rolniczymi. Na wzniesieniach rosną lasy mieszane. O urokach krajobrazu decyduje bogata szata roślinna. Rośnie buczyna karpacka, jedliny, olchy, sosny, dęby, graby.

Do najciekawszych roślin należą: lilia złotogłów, zawilce, widłaki, czosnek niedźwiedzi.

Świat zwierzęcy jest reprezentowany przez sarny, dziki, lisy, zające; rzadziej pojawiają się jelenie i borsuki.

Wśród ptaków warto wymienić bażanty, kuropatwy i jarząbki. Ochroną objęte są: łasice, kuny domowe, gronostaje. Tereny leśne stwarzają doskonałe warunki do spacerów i wycieczek. W sezonie można tu zbierać grzyby i jeżyny.

Osobliwością jest stanowisko lęgowe jaskółki brzegówki, które można zobaczyć na Piaskach.

Środowisko Gogołowa cechuje czyste powietrze, o czym świadczy występowanie porostów, które są bardzo wrażliwe na zanieczyszczenia.

  Gogołów  znajduje się w obrębie Czarnorzecko – Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego , powstałego w 1993 roku, ze względu na cenne obszary przyrodnicze, wspaniałe krajobrazy i znajdujące się na tym terenie dziedzictwo kultury.

Czarnorzecko-Strzyżowski Park Krajobrazowy zajmuje obszar blisko 26 tys. ha. Leży na wyjątkowo pięknych i wartościowych przyrodniczo terenach Pogórzy Strzyżowskiego i Dynowskiego. Na północy granice parku sięgają Wiśniowej, Wysokiej Strzyżowskiej, Strzyżowa i Lutczy. Na południu – Odrzykonia, na zachodzie – Brzostka, a na wschodzie – Domaradza i Woli Komborskiej. Ponad 47 proc. parku stanowią lasy, w dużym stopniu ekosystemy naturalne z przewagą jodły, buka i sosny. Rzadziej występują: dąb szypułkowy, grab zwyczajny, brzoza brodawkowata i modrzew europejski. Osobliwością w parku jest obecność typowego dla wyższych pasm Karpat regla dolnego (450–500 m), który tworzy buczyna karpacka. Grzbiety wzgórz porastają lasy, a niższe partie oraz doliny rzek zajmują łąki i pola uprawne. W dolinach potoków występują łęgi podgórskie oraz nadrzeczne olszynygórskie.
Charakterystyczny rys krajobrazowi parku nadają, występujące w kilku miejscach, malownicze formy skałkowe będące główną atrakcją turystyczną. Większe skupienia skałek znajdują się w okolicach Czarnorzek, gdzie utworzono rezerwat skalny „Prządki”. Roślinność Czarnorzecko-Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego jest bogata. Występuje tu ponad 700 gatunków roślin, z czego 43 to gatunki chronione. Największą grupę stanowią gatunki górskie: pióropusznik strusi, podrzeń żebrowiec czy paprotnik kolczysty. Ze świata zwierzęcego żyje tu 226 gatunków kręgowców. Przeważają gatunki pospolite. Do rzadkości należy żołna. Jest to pięknie ubarwiony ptak, mający tu jedno z nielicznych w kraju stanowisk lęgowych. Inne osobliwe gatunki ptaków to puchacz, bocian czarny i orlik krzykliwy. Ciekawsze spośród występujących tu gatunków ssaków to wilk i ryś. Wśród płazów na uwagę zasługuje traszka karpacka i salamandra plamista. Park jest tradycyjnym terenem  wędrówek pieszych, rowerowych i autokarowych. Przez park prowadzą szlaki turystyczne: niebieski (z Dębicy do Czarnorzek), zielony (ze Strzyżowa do Krosna), czarny (z Czarnego Działu do Podzamcza).                        Z punktów widokowych możemy podziwiać panoramy Pogórza Dynowskiego, Strzyżowskiego, Dołów Jasielsko – Sanockich, Beskidu niskiego a przy dobrej widoczności również Bieszczady i Tatry.    Rośliny i zwierzęta które można spotkać w Czarnorzecko- Strzyżowskim Parku Krajobrazowym.

 

Dużą atrakcją turystyczną  dla Gogołowa , okolicznych miejscowości jest wyciąg narciarski „ Pod Dziedzicem „ Miłośnicy białego szaleństwa mogą tutaj doskonalić swoje umiejętności narciarskie. Wyciąg ten został oddany do użytku w 2007 roku. Stoki usytuowane są w wyjątkowo atrakcyjnym rejonie Pogórza Strzyżowskiego, na północnym zboczu grzbietu Dział – potocznie zwanego Dziołem. Potężne gołe wzniesienie jest jednocześnie najlepszym punktem widokowym na terenie Gminy Frysztak.

Niezwykłe widoki na wierzchołku stoków, dopełniają stojące tu i ówdzie oryginalne i tajemnicze rzeźby – stylizowane sztuką ludową. Duży stok o długości zjazdu 700m i różnicy poziomów 80m, jest wyposażony w dwa równoległe pojedyncze wyciągi talerzykowe, o długości 500m i przepustowości 1200osób/h. Stok i wyciągi posiadają sztuczne oświetlenie, są naśnieżane i ratrakowane. Stok mały o długości 300m i różnicy poziomów 28m, posiada pojedynczy wyciąg talerzykowy z niskim prowadzeniem liny, o długości 170m. Oświetlany sztucznie, jest także ratrakowany.

WALORY TURYSTYCZNE

Na walory turystyczne Gogołowa składa się malownicze położenie geograficzne, nieskażone środowisko przyrodnicze, liczne zabytki, szlaki turystyczne oraz dobrze rozwinięta baza sportowa. Walory te podnosi ponadto bogata historia i  żywy po dzień dzisiejszy folklor.

Wioska położona jest na terenie Pogórza Strzyżowskiego. Jest  to obszar położony na północ od środkowej części Beskidu Niskiego (za Dołami Jasielsko-Sanockimi) i pomiędzy pogórzami Ciężkowickim i Dynowskim. Granicę zachodnią stanowi rzeka Wisłoka, granicę wschodnią – rzeka Wisłok. Granice północna i południowa są ciężkie do jednoznacznego określenia, stąd umownie przyjmuje się bądź drogi bądź linie kolejowe Jasło ­- Przybówka (od południa) i Pilzno – Rzeszów (od północy). Pogórze Strzyżowskie cechuje pasmowy układ i niskie wysokości bezwzględne – nie przekraczające 540 m n.p.m. W północnej części zalegają je łagodne pagórki (do 350 m n. p. m.) o szerokich spłaszczonych wierzchowinach, na południu wzgórza są bardziej strome, wyższe i niemal w całości zalesione sięgające powyżej pięciuset metrów (Bardo  – 534 m n. p. m., Chełm 532 m n. p. m.).

Urozmaicony krajobraz i bogata przyroda chroniona jest w Czarnorzecko – Strzyżowskim Parku Krajobrazowym, w którego zasięgu znajduje się Gogołów. Park utworzono w roku 1993. Ponad 47 % parku stanowią lasy, w dużym stopniu ekosystemy naturalne z przewagą jodły, buka i sosny. Rzadziej występują: dąb szypułkowy, grab zwyczajny, brzoza brodawkowata i modrzew europejski. Osobliwością w parku jest obecność typowego dla wyższych pasm Karpat regla dolnego, który tworzy buczyna karpacka. Grzbiety wzgórz porastają lasy, a niższe partie oraz doliny rzek zajmują łąki i pola uprawne. Charakterystyczny rys krajobrazowi parku nadają, występujące w kilku miejscach, malownicze formy skałkowe będące główną atrakcją turystyczną. Występuje tu ponad 700 gatunków roślin, z czego 43 to gatunki chronione. Największą grupę stanowią gatunki górskie: pióropusznik strusi, podrzeń żebrowiec czy paprotnik kolczysty.

Ze świata zwierzęcego żyje tu 226 gatunków kręgowców. Przeważają gatunki pospolite. Do rzadkości należy żołna. Jest to pięknie ubarwiony ptak, mający tu jedno z nielicznych w kraju stanowisk lęgowych. Inne osobliwe gatunki ptaków to puchacz, bocian czarny i orlik krzykliwy. Ciekawsze spośród występujących tu gatunków ssaków to wilk i ryś.

 

Atrakcją dla turystów odwiedzających Gogołów   jest szereg wychodni piaskowców, które proces erozji uformował w ostańce o ciekawych kształtach. Poszczególne skały posiadają własne nazwy, m.in.: Harnkowa Skała, Grzyb, Diabelska Skała. Okoliczne lasy iglaste i liściaste obfitujące w grzyby (zwłaszcza borowiki) stanowią prawdziwe eldorado dla grzybiarzy. Miłośników ornitologii zainteresuje zapewne kolonia jaskółki brzegówki (Riparia riparia) gniazdująca w gliniastych, stromych ścianach miejscowego wyrobiska piasku.

 

Gogołów to wyjątkowe miejsce dla miłośników pieszych wędrówek. Urokliwe krajobrazy, czysta przyroda,  szlaki turystyczne oraz gospodarstwa agroturystyczne zachęcają do uprawiania tego rodzaju turystyki. Przez teren wioski przebiega szlak żółty Czudec – Kołaczyce. Rozpoczyna się na Dziale nad Gogołowem, skąd zobaczymy przepiękną, rozległą panoramę na wzgórza ciągnące się od Brzostku (na lewo) aż po Strzyżów (na prawo). Widoczny jest  również Beskid Niski a przy dobrej pogodzie podziwiać możemy panoramę Tatr. Z grzbietu szlak schodzi ku zabudowaniom kościelnym parafii Gogołów. Znajdują się tu dwa kościoły, pierwszy z XVII w. pod wezwaniem św. Katarzyny i drugi z końca lat 80 – tych XX w. pod wezwaniem Matki Bożej Śnieżnej. Drewniany kościół p.w. Św. Katarzyny, wzniesiony w 1672 roku przez Stanisława Charchułowicza jest  najcenniejszym zabytkiem  miejscowości. Niewielka świątynia o szlachetnych proporcjach i skromnej, typowej dla tego budownictwa architekturze pomimo licznych remontów zachowała urok i klimat XVII wiecznej budowli. Jednonawowy kościół z węższym, trójbocznie zamkniętym prezbiterium, wieżą zachodnią i dwoma niższymi dobudówkami – zakrystią i kruchtą południową nakrywa stromy, kryty gontem dach. Wewnątrz świątyni podziwiać można XVII wieczny, barokowy ołtarz główny, zdobią go rzeźby św. Katarzyny, Marii Magdaleny, Jakuba i Joachima oraz malowane przedstawienia św. Katarzyny. Nieco skromniejsze są ołtarze boczne. W kościele znajduje się również kolekcja zabytkowych sprzętów kościelnych, późnogotycką, kamienna chrzcielnicę z XVI w., ambona i prospekt organowy z XVIII w. Świątynie otacza mur wzniesiony w XIX w. W jego ciąg od zachodu wkomponowano dzwonnicę. Kościół leży na   VIII trasie szlaku architektury drewnianej. Od zabudowań kościelnych żółty szlak wiedzie ku cmentarzowi, na którym na uwagę zasługuje kaplica cmentarna służąca celom grzebalnym właścicieli Gogołowa  Denkerów z epitafiami, inskrypcjami oraz grób Ignacego Skarbka Kruszewskiego (bohatera narodowego Polski i Belgii). Od cmentarza szlak prowadzi drogą będącą zarazem działem wodnym Wisłoki i Wisłoka (dopływ Sanu), ku grzbietowi Kamieniec (451m). Z niego również podziwiać możemy piękne widoki na układ dolin i wzniesień, zabudowę i połacie lasów. Drogą polną wzdłuż lasu mieszanego schodzimy w Kociążki (przysiółek Gogołowa) i przekraczamy prawy dopływ Wisłoki – Gogołówkę. Szlak wiedzie na kolejny grzbiet zwany Łazami. Dalej trasa wędrówki prowadzi przez część wsi zwaną Olszyny i Podlas a następnie wchodzi w las bukowy pokrywający Bardo.

Zwolennicy białego szaleństwa znajdą w naszej miejscowości doskonałe miejsca  gdzie można uprawiać sporty zimowe.  Są to wyciągi narciarskie „Pod Dziedzicem” oddane do  użytku  w styczniu 2007 roku.  Znajdują się one na północnym zboczu grzbietu Dział. Duży stok o długości zjazdu 700m i różnicy poziomów 90m, jest wyposażony w dwa równoległe pojedyncze wyciągi talerzykowe, o długości 500m i przepustowości 1200osób/h. Stok i wyciągi posiadają sztuczne oświetlenie, są naśnieżane i ratrakowane Stok mały o długości 300m i różnicy poziomów 28m, posiada pojedynczy wyciąg talerzykowy z niskim prowadzeniem liny, o długości 170m. Oświetlany sztucznie, jest także ratrakowany. Goście  stoków, mogą skorzystać z wypożyczalni sprzętu narciarskiego, bufetu oraz bazy noclegowej. Więcej informacji na temat wyciągów znaleźć można na stronie www.gogolow-narty.pl. Baza sportowo –rekreacyjna Gogołowa to również nowoczesna, pełnowymiarowa hala sportowa przy tutejszym Zespole Szkół oraz boisko piłkarskie na Równiach. Wszystko to sprawia, że wioska stanowi atrakcyjne miejsce do organizacji zgrupowań sportowo – szkoleniowych, kolonii czy obozów.

Bogate są tradycje i współczesna aktywność kulturalna mieszkańców Gogołowa. W wiosce funkcjonują:  parafialny chór mieszany „Sanctus”, kapela ludowa „Gogołowianie”, szkolny zespół teatralny „Srebrny Pająk”, Koło Gospodyń Wiejskich. Dowodem dużej aktywności społeczności Gogołowa są organizowane od lat imprezy kulturalne. Wymienić tu można  coroczny  Przegląd Pieśni Wielkanocnej  oraz Biesiadę Gogołowską. Wielu mieszkańców wioski to zapaleni koniarze. Korowody barwnych zaprzęgów konnych uświetniają gminne dożynki czy obchody świąt religijnych. A turyści  mogą skorzystać z przejażdżek konnych na rożne sposoby (wierzchem, bryczką, czy wasągiem).

Czy podoba Ci się nowa strona?

Zobacz wyniki

Loading ... Loading ...